Vu Lan- Ngày của Cha và Mẹ

VU LAN: NGÀY CỦA CHA VÀ MẸ

Huệ giáo

Mother ‘s day và Father ‘ s day là hai ngày được biết như là ngày của Cha và Mẹ, đậm đà trong văn hóa của người phương tây, đó là những ngày lễ lớn trong năm. Dân tộc và con người Việt nam có truyền thống thương Mẹ kính Cha cũng hết sức sâu sắc; là một nét văn hóa mang đậm bản sắc nhân văn và tình người, đã nói lên tính chất đặc thù của một nền văn minh lâu dài. Thế mà, trong tất cả ngày lễ hội truyền thống, cũng như các ngày quốc lễ lại không có hai ngày này. Có chăng, đó cũng là văn hóa riêng của Phật giáo, đã ảnh hưởng sâu rộng trong tinh thần của người dân Việt, nhưng chưa được đưa vào áp dụng thực tế sâu rộng trong cuộc sống. Nói tư tưởng Phật giáo và tư tưởng của người Việt hòa quyện như nước với sữa, thật không sai, tuy nhiên trong khía cạnh biểu hiện ra hành động đã hòa quyện đúng nghĩa của nó hay chưa? Đây là một nghi vấn cần có câu trả lời đã từ lâu, những người có trọng trách, tâm huyết đã tìm nhiều cách để đưa chúng vào áp dụng hiệu quả trong đời sống, đó là nổi trăn trở của rất nhiều giới trong Phật giáo.

Trong bài viết này, chúng tôi không muốn làm một phép so sánh mà chỉ là muốn nói lên một xúc cảm bao la trong tình thần hiếu hạnh của loài người, thử xem các dân tộc khác đã thể hiện tinh thần này thực tế vào đời sống của họ như thế nào.

Tại Mỹ, ngày Cha và Mẹ cũng là những ngày thật trọng đại trong đời sống văn hóa của dân tộc mà lâu nay nhiều người thường hiểu sai rằng, người phương tây thờ ơ trong lối sống gia đình, thiếu sự đầm ấm trong một xã hội thu nhỏ, và mang nhiều bản tính cá nhân. Ngược lại trong hai ngày này, chỉ là hai ngày thôi, nhưng tinh thần chuẩn bị của nó cũng được trải dài hơn cả tuần, sự mong đợi đến thời gian này cũng khá rộn ràng và thiết yếu. Đến ngày của Cha và Mẹ, các người con dù ở xa không có điều kiện để về bên Cha mẹ, họ cũng mong muốn làm một việc gì đó thật là giá trị để thể hiện tấm lòng tưởng ơn của mình dành cho các đấng sanh thành. Những người có hoàn cảnh ở chung và ở gần với Cha Mẹ, hầu như họ đều dành hết thời gian để thể hiện tinh thần biết ơn, các người trẻ cũng được thấm nhuần tinh thần này. Sự thể hiện đó, bằng cách các người con cùng nhau làm thay cho Cha mẹ những công việc hằng ngày, tâm ý của họ coi như là để gánh vác một phần công việc, những người nhỏ tuổi thì thể hiện cử chỉ biết nói lời tri ân, biết lắng nghe và biết làm cho Cha mẹ vui lòng. Những người con từ nhiều nơi, họ cố gắng sắp xếp, để có sự họp mặt chung, những buổi ăn với Cha mẹ, và không thể thiếu những món quà dâng lên Cha mẹ để nói rằng chúng con luôn nhớ ơn đến Cha mẹ và sưởi ấm tình thương yêu trong ơn nghĩa sanh thành. Thiết nghĩ, đó là những hành động thực tế, những tâm niệm tri ân được thể hiện qua cung cách không phải chỉ là ở trong ý niệm sâu xa. Và còn rất nhiều cung cách khác nhau để thể hiện trong ngày này. Cha Mẹ thật là bận rộn và cũng mong muốn dành hết thời gian để tiếp nhận những lời chia sẻ, mời mọc của các người con. Ngày Cha và Mẹ ở phương tây là như thế đó.

Tại Việt nam, chính thức không có ngày của Cha và Mẹ trong các ngày quốc lễ, nhưng có ngày Vu lan. Lễ hội Vu Lan cũng được xem là lễ hội của tình người; là đại lễ báo hiếu, bao hàm cả hai khía cạnh đạo lý và xã hội, cũng nằm trong tinh thần tri ân và báo ân, và tưởng nhớ đến ân nghĩa sanh thành. Nội dung và ý nghĩ của Lễ hội Vu Lan rộng lớn hơn, không chỉ riêng sự nhớ ơn đến Cha mẹ hiện tại, mà còn đến cả ông bà tổ tiên, cha mẹ nhiều đời, đồng loại sanh tồn, không phải chỉ trong kiếp sống này mà còn trải qua nhiều kiếp sống khác nhau, theo tinh thần tất cả chúng ta hiện hữu đều có ân tình ân nghĩa với chúng sanh cộng tồn, sự trưởng thành của con người đều được hỗ trợ bởi thuận và nghịch duyên, của gia đình và xã hội. Lễ hội Vu lan được thể hiện đậm chất nhân văn tình người không những chỉ những người còn sống mà còn nhớ nghĩ đến những người đã chết. Cũng từ đó, có phải chăng tinh thần của lễ hội Vu lan quá phổ quát, tư tưởng này bao hàm ý nghĩa rộng lớn, cho đến nỗi mỗi người chỉ giữ lại tinh thần này trong ý niệm. Mặc khác, có thể bắt nguồn từ tư tưởng của đạo Phật, nên lễ hội này đặt nặng tinh thần cầu nguyện, do đó người việt nam dù là Phật tử hay không phải Phật tử khi nói đến mùa Vu lan báo hiếu hiện nay là họ liền liên tưởng đến những người quá vãng và tìm cách làm một đều gì đó để cầu nguyện và cúng kính. Có thể nói rằng, một vài ý tưởng xung quanh trong tinh thần báo hiếu của đạo Phật đã đi quá sâu rộng trong tinh thần của quần chúng và vẫn phát huy cho đến ngày hôm nay. Như lễ Bông Hồng cài áo là một nét văn hóa tổng hợp đông tây đã có hơn gần nữa thế kỷ, tuy nhiên cũng diễn ra trong thời gian rất ít của lễ hội, và chỉ nói chung chung chưa được khai thác triệt để, gây ấn tượng sâu sắc trong ý thức của người trẻ, thế hệ mà họ luôn có chiều hướng nghĩ đến những gì trước mắt, Cha mẹ hiện tiền.

Dĩ nhiên, tôn giáo không thể thiếu cầu nguyện, nhưng đạo Phật cũng không phải là đạo lý chuyển tải những gì của quá khứ, của nghi lễ thuần túy, mà là một nếp sống lành mạnh, thực tế ngay đời sống hiện tại. Vậy mà, lễ hội Vu lan phần lớn các nơi dành thời gian cho cầu nguyện cũng đã chiếm hơn 80% thời lượng, những chi tiết khác là thời gian còn lại. Điểm nhấn của sự giáo dục trong lễ hội Vu lan chúng ta cần và muốn nhắm đến, chính là làm sao để nhiều người hiểu được rõ và thể hiện được tinh thần tri ân và biết ân rất thực tế, nghĩa là những người con phải nói và làm được điều gì đó trong những ngày này bằng tấm lòng nghiêm cẩn và hiểu biết sâu sắc.

Thiết nghĩ, ngày nay mọi góc cạnh của đời sống đều được lập trình một cách nhanh chóng, sức lan tỏa của một vấn đề xãy ra ở các nơi thật sự nhạy bén và liên đới trong một khoảng khắc bởi hệ thống số hóa, thế giới có thể kết nối với nhau từ nhiều nơi, và có thể quy về một chổ, từ đó sự ảnh hưởng và tác động của hoạt động các lễ hội sẽ nhanh chóng lan tỏa. Lễ hội Vu Lan cũng không ngoài tầm ảnh hưởng đó, do vậy, chúng ta cần phải nắm bắt và biến đổi nội dung thêm nhiều hình thức phong phú hơn nữa, để lễ hội Vu lan thật sự là một lễ hội lớn của dân tộc. Nếu hiểu rằng ngày lễ tình yêu bây giờ là ngày hội của tiếng nói chung của loài người, quốc gia nào trong ngày này cũng đều có những hình thức khác nhau để tôn vinh, không phân biệt tôn giáo hay không tôn giáo, vì tình yêu nam nữ ai cũng có, và được ca ngợi. Vậy, tình yêu dành cho Cha mẹ càng phải phong phú hơn nhiều, ai cũng có cha mẹ, ai cũng đều mang công ơn nuôi dưỡng, vậy mà Việt nam chúng ta đã làm được gì trong tinh thần phổ quát, hay chỉ vỏn vẹn trong những ngôi chùa và các tự viện.

Trong tinh thần này, thay vì xưa nay chúng ta đặt nặng nhiều hình thức nghi lễ, và trong phạm vi nội viện, thì hiện tại xã hội đang mở chúng ta nên mạnh dạn bổ sung nội dung của lễ hội thêm nhiều hình thức khác mang tính cách giáo dục cộng đồng và phổ biến rộng rãi theo từng đối tượng, mà không bỏ xót đi hình thức truyền thống xưa củ như hiện nay. Hãy nên có những chương trình cho từng đối tượng riêng, và có chương trình dành chung cho mọi đối tượng, ví dụ, cầu nguyện thì xem đó là một chương trình chung, vì ai cũng có thể cẩu nguyện. Giáo dục người con, người trẻ tuổi hiểu biết sâu sắc thêm công ơn của Cha mẹ, những tháng ngày gánh nặng đẻ đau và nuôi dưỡng chúng ta, thì cần nên có những hình thức khác cho phù hợp và hiểu quả, để sự đầu tư công sức và tiền của của chúng ta như hiện nay mang được lại kết quả lớn.

Trong tinh thần hiếu hạnh của cộng đồng loài người hiện nay, tưởng chừng như cũng có thể bị xói mòn theo dòng chảy của xã hội hiện đại, xu hướng vật chất hóa và nặng sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên có còn mất hay không cũng chính là trách nhiệm của những nhà lãnh đạo tinh thần, đặc biệt các nhà lãnh đạo Phật giáo, nơi chốn đã có những lời dạy về hiếu hạnh thật nhân bản và sâu sắc. Gương đại hiếu của tôn giả Mục kiền liên và lời dạy của đức Phật là một tấm gương, là kim chỉ nam mà khó có thể so sánh trong cộng đồng loài người từ xưa cho đến hôm nay, tư tưởng hiếu hạnh của Ngài để lại rất nhiều bài học thiết thực, mà chúng ta cần khai thác triệt để và đúng đắn để ứng dụng vào đời sống, đó cũng chính là biểu hiện muôn ngàn cung cách báo hiếu đến những bậc sanh thành, ân giáo dưỡng và toàn bộ sự trợ giúp trong cuộc sống này.